Mikroservisler arası iletişim, bir servisin başka bir servisten veri istemesi veya ona bir şey olduğunu bildirmesi için kullandığı yöntemdir. Temelde iki model var: çağıranın cevabı beklediği senkron iletişim (REST, gRPC) ve mesajın bir aracıya bırakılıp cevabın beklenmediği asenkron iletişim (Kafka, RabbitMQ gibi mesaj sistemleri). Hangisinin seçildiği, sistemin hata anında nasıl davranacağını belirleyen en önemli mimari kararlardan biri.

Bu yazıda iki modeli bağımlılık, tutarlılık ve hata davranışı açısından karşılaştıracağım ve hangi durumda hangisini tercih ettiğimi anlatacağım.

Senkron iletişim nasıl çalışır?

Sipariş servisi, stok servisine bir HTTP isteği gönderir ve cevabı bekler:

POST /stock/reservations
{ "productId": 42, "quantity": 1 }

← 201 Created

Cevap gelene kadar sipariş servisi işlemi tamamlayamaz. Cevap olumluysa devam eder, olumsuzsa kullanıcıya hata gösterir.

Bu modelin en büyük avantajı basitliğidir. Akış kodda yukarıdan aşağıya okunur. Hata anında çağırana hemen bilgi verilir. Debug etmek kolaydır, bir isteğin yolu tek bir trace üzerinde görülür.

Senkron iletişimin bedeli nedir?

Bedeli ise zamansal bağımlılıktır. Sipariş servisi, stok servisi ayakta olmadan çalışamaz.

Bu bağımlılık zincirleme şekilde büyür. Sipariş servisi stok servisini, stok servisi depo servisini, depo servisi kargo servisini çağırıyorsa, kullanıcının sipariş verebilmesi için dört servisin aynı anda sağlıklı olması gerekir. Her birinin erişilebilirliği yüzde 99,9 ise, zincirin toplam erişilebilirliği yaklaşık yüzde 99,6’ya düşer.

Gecikme de toplanır. Her çağrının süresi, kullanıcının bekleme süresine eklenir. Zincirdeki en yavaş servis, bütün akışın hızını belirler.

En tehlikeli durum ise bir servisin tamamen çökmesi değil, yavaşlamasıdır. Yavaş bir bağımlılık, çağıran servisin thread’lerini ve connection’larını meşgul eder ve hata zincirleme şekilde yayılır. Bu durumu ve önlemlerini circuit breaker ve bulkhead yazısında anlatmıştım. Retry ve timeout’ların doğru kurulması da aynı ölçüde önemli. Onu da retry, backoff ve jitter yazısında ele aldım.

Asenkron iletişim nasıl çalışır?

Asenkron modelde sipariş servisi bir event yayınlar ve işine devam eder:

OrderPlaced { orderId: 9182, items: [...] }

Event bir mesaj sistemine bırakılır. Stok servisi, fatura servisi ve bildirim servisi bu event’i kendi hızlarında okur ve işler.

Sipariş servisi stok servisinin ayakta olup olmadığını bilmez ve bilmesi gerekmez. Stok servisi bir saatliğine kapalı olsa bile siparişler alınmaya devam eder. Stok servisi geri geldiğinde, kuyrukta biriken event’leri işler.

Bu, zamansal bağımlılığın ortadan kalkması demek. Servisler birbirinden bağımsız olarak deploy edilebilir, ölçeklenebilir ve arızalanabilir.

Asenkron iletişimin bedeli nedir?

Asenkronluk ücretsiz değil. Getirdiği karmaşıklık genellikle hafife alınıyor.

Eventual consistency. Sipariş oluşturulduğu anda stok henüz ayrılmamıştır. Sistem bir süre tutarsız bir ara durumdadır. Kullanıcı arayüzü ve iş kuralları bu ara durumu hesaba katmalıdır. Bu konuyu CQRS ve eventual consistency yazısında anlatmıştım.

Hata yönetimi. Stok yetersizse ne olacak? Senkron modelde kullanıcıya hemen hata gösterilir. Asenkron modelde sipariş zaten kabul edilmiştir ve sonradan iptal edilmesi, ödemenin iade edilmesi gerekir. Bu telafi mantığının tasarımı saga pattern yazısının konusuydu.

Teslimat garantileri. Mesajlar tekrar gelebilir, sırası bozulabilir veya işlenemeyip bir kenarda birikebilir. Tüketicilerin idempotent olması ve işlenemeyen mesajların yönetilmesi gerekir.

Görünürlük. Bir isteğin yolu artık tek bir HTTP çağrı zincirinde değil, kuyruklar üzerinden dağılmış asenkron adımlarda. Trace context’in mesajlarla taşınmadığı bir sistemde, bir siparişin nerede takıldığını bulmak zorlaşır.

Atomik yayın. Veritabanına yazıp sonra event yayınlamak, iki ayrı sisteme yazmak demek. Aradaki bir çökme event’in kaybolmasına yol açar. Bunun standart çözümü transactional outbox.

Karşılaştırma tablosu

KriterSenkron (REST, gRPC)Asenkron (mesajlaşma)
Zamansal bağımlılıkYüksek, karşı taraf ayakta olmalıDüşük, karşı taraf sonra işleyebilir
CevapHemen, kesinYok veya sonradan
Tutarlılıkİşlem anında netEventual consistency
GecikmeZincir boyunca toplanırÇağıran için düşük
Hata yönetimiBasit, hata çağırana dönerTelafi, DLQ, retry
DebugKolayTrace context gerektirir
Yük dalgalanmasıHedef servise doğrudan yansırKuyruk tampon görevi görür

Komut mu, event mi?

Asenkron iletişimde de iki farklı niyet var ve bunları karıştırmamak gerekiyor.

Komut, bir servisin başka bir servisten bir iş yapmasını istemesidir. ReserveStock, SendInvoiceEmail. Gönderen, işin yapılmasını bekler ve genellikle tek bir alıcısı vardır.

Event, geçmişte olmuş bir şeyin duyurusudur. OrderPlaced, PaymentCompleted. Yayınlayan, kimin dinlediğini bilmez ve önemsemez.

Event’ler servisler arasındaki bağımlılığı daha fazla azaltır, çünkü yayınlayan taraf tüketicileri tanımaz. Ama iş akışı tek bir yerde yazılı olmadığı için büyük sistemlerde takip etmesi zorlaşır. Kuyruk ile event log arasındaki farkı Kafka ve RabbitMQ yazısında, iç event’lerle dışarıya yayınlanan event’lerin farkını da domain ve integration event yazısında anlatmıştım.

Hangi durumda hangisini seçiyorum?

Benim kullandığım pratik kurallar şunlar.

Kullanıcı cevabı bekliyorsa ve cevap başka bir servise bağlıysa, senkron. Kullanıcı ürün sayfasını açtığında fiyat bilgisi gerekiyorsa, fiyat servisini çağırmak gerekir. Bu bilgiyi bir event ile almak anlamsızdır.

Bir işin sonucu sonradan gelebiliyorsa, asenkron. Sipariş sonrası e-posta, fatura oluşturma, raporlama, arama index’ini güncelleme. Kullanıcı bu işlerin tamamlanmasını beklemez.

Bir olay birden fazla servisi ilgilendiriyorsa, event. Sipariş oluşturulduğunda beş farklı servisin bilgilendirilmesi gerekiyorsa, sipariş servisinin bu beş servisi tek tek çağırması onu hepsine bağımlı yapar.

Karar için başka bir servisin verisine sürekli ihtiyaç varsa, verinin kopyasını tutmayı düşün. Sipariş servisi her siparişte müşteri servisine “bu müşteri aktif mi?” diye soruyorsa, müşteri durumundaki değişiklikleri event olarak dinleyip yerel bir kopya tutmak, senkron bağımlılığı ortadan kaldırır. Bedeli, kopyanın kısa bir süre eski olabilmesi.

Mesaj kuyruğu üzerinden istek-cevap kullanılmalı mı?

Bazı ekipler senkron bağımlılıktan kaçınmak için istek-cevap kalıbını mesaj kuyruğu üzerinden kurar. Sipariş servisi bir kuyruğa CheckStock mesajı bırakır, cevabı başka bir kuyrukta bekler ve bir correlation ID ile eşleştirir.

Bu kalıp teknik olarak çalışır ama çoğu zaman iki dünyanın kötü yanlarını birleştirir. Çağıran taraf yine cevabı beklemek zorundadır, yani zamansal bağımlılık ortadan kalkmamıştır. Üstüne mesaj sisteminin getirdiği gecikme, ek altyapı ve daha zor debug eklenir.

İstek-cevabın mesajlaşma üzerinden mantıklı olduğu durumlar da var. Cevabın dakikalar veya saatler içinde gelebildiği uzun süren işler, çağıranın cevap gelene kadar başka işler yapabildiği akışlar ve yük dalgalanmasının tampona alınması gereken durumlar. Kullanıcının saniyeler içinde cevap beklediği bir akışta ise doğrudan senkron çağrı genellikle daha dürüst bir tasarımdır.

Senkron iletişimde hangi protokol?

Senkron modeli seçtikten sonra da bir karar daha var: REST mi, gRPC mi?

REST, HTTP ve JSON üzerine kurulu olduğu için her yerde çalışır, tarayıcıdan test edilebilir ve öğrenmesi kolaydır. gRPC ise ikili formatı, HTTP/2 üzerinden çoklu akışı ve sözleşmeden üretilen tipli client’larıyla servisler arası iç trafikte performans ve tip güvenliği sağlar. Ben dışarıya açık API’lerde REST, yüksek hacimli iç servis trafiğinde gRPC’yi değerlendiriyorum. Ama bu, iletişim modeli kararından sonra gelen ikincil bir karar. Senkron mu asenkron mu sorusunun cevabını değiştirmiyor.

Senkron çağrı zincirleri bir uyarı işaretidir

Bir kullanıcı isteğinin arka planda dört beş servisi sırayla çağırdığı bir yapı görüyorsam, bunu genellikle servis sınırlarının yanlış çizildiğine dair bir işaret olarak okuyorum.

Sık birlikte değişen ve sürekli birbirini çağıran iki servis, aslında tek bir sorumluluğun iki parçası olabilir. Bu durumda iletişim modelini değiştirmek yerine sınırı yeniden düşünmek daha doğru bir çözüm olabilir. Servis sınırlarının nasıl belirlendiğini DDD ve bounded context yazısında anlatmıştım.

Ayrıca birçok sistem için bu karmaşıklığın hiç gerekmeyebileceğini de hatırlatmak isterim. Aynı süreç içinde çalışan modüller arasında iletişim, ağ hatası, timeout ve serialization problemleri olmadan yapılır. Bu yaklaşımın ne zaman daha doğru olduğunu modüler monolit yazısında tartışmıştım.

Hibrit yaklaşım

Gerçek sistemlerin çoğu iki modeli birlikte kullanır. Benim sık kullandığım bir kalıp şu:

  1. Kullanıcı isteği senkron olarak, mümkün olduğunca az servis üzerinden işlenir.
  2. İşlemin kendi veritabanına yazılması ve outbox ile event yayınlanması aynı transaction’da yapılır.
  3. Diğer servisler event’leri asenkron olarak işler.
  4. Kullanıcının bu asenkron sonuçları görmesi gerekiyorsa, durum sorgulanabilir bir kaynak olarak sunulur.

Bu yapıda kullanıcı kritik yolda sadece gerçekten gerekli bağımlılıkları bekler. Geri kalan her şey, sistemin dayanıklılığını etkilemeden arka planda gerçekleşir.

Martin Fowler ve James Lewis’in mikroservisler üzerine makalesi, “smart endpoints and dumb pipes” ilkesiyle bu iletişim kararlarının arkasındaki düşünceyi iyi özetliyor.

İletişim modeli seçimi, bir teknoloji seçimi gibi görünse de aslında bir hata davranışı seçimi. Asıl soru “hangisi daha modern?” değil, “bu servis ayakta değilken kullanıcı ne yaşamalı?” sorusu.