Monolit bir uygulamada sipariş oluşturmak tek bir transaction’dır:
@Transactional
public void placeOrder(...) {
orders.save(order);
payments.charge(order);
stock.reserve(order);
}
Stok ayırma başarısız olursa her şey geri alınır. Ödeme kaydı da sipariş de veritabanından silinir.
Aynı akış üç ayrı servise bölündüğünde bu @Transactional ifadesinin hiçbir karşılığı kalmaz.
Order servisinin veritabanı ayrı. Payment servisinin veritabanı ayrı. Stock servisinin veritabanı ayrı.
Ödeme alındıktan sonra stok servisi “ürün kalmadı” derse, ödemeyi kimse otomatik olarak geri almaz.
Rollback yerine telafi
Saga pattern bu durumu kabul ederek başlar: dağıtık bir işlemi atomik yapamıyoruz.
Bunun yerine işlemi yerel transaction’lardan oluşan bir dizi adıma böleriz. Her adımın başarısızlık durumunda çalışacak bir telafi adımı vardır.
1. createOrder ↔ cancelOrder
2. chargePayment ↔ refundPayment
3. reserveStock ↔ releaseStock
Üçüncü adım başarısız olursa saga geriye doğru ilerler. Ödeme iade edilir, sipariş iptal edilir.
Burada kritik bir fark var: telafi, rollback değildir.
Rollback olmuş bir işlem hiç yaşanmamış gibidir. Telafi ise yaşanmış bir işlemi yeni bir işlemle dengeler. Müşterinin kartından para çekilmiş ve iade edilmiştir. Kart ekstresinde iki satır görür.
Bu yüzden saga tasarımı sadece teknik değil, iş kuralı tasarımıdır. “Stok yoksa ne olacak?” sorusunun cevabını ürün ekibiyle birlikte vermek gerekir.
Choreography
İlk yöntemde merkezi bir yönetici yoktur. Her servis event dinler ve kendi işini yapar:
OrderCreated → payment servisi çeker
PaymentCompleted → stock servisi ayırır
StockFailed → payment servisi iade eder
PaymentRefunded → order servisi iptal eder
Az sayıda adım için zarif bir çözüm. Servisler birbirini doğrudan tanımaz.
Ama adım sayısı arttıkça akışın tamamını görmek zorlaşır. İş süreci tek bir yerde yazılı değildir, beş farklı servisin event handler’larına dağılmıştır. “Sipariş neden iptal oldu?” sorusunu cevaplamak için event’leri takip etmek gerekir.
Orchestration
İkinci yöntemde bir orchestrator akışı yönetir:
OrderSaga
→ payment.charge()
→ stock.reserve()
✗ hata
→ payment.refund()
→ order.cancel()
Akış tek bir yerde okunabilir. Saga’nın hangi adımda olduğu state olarak saklanır. Timeout, retry ve telafi mantığı merkezileşir.
Bedeli orchestrator’ın kendisidir. Doğru tasarlanmazsa bütün iş mantığının toplandığı bir “god service” haline gelebilir.
Benim tercihim genellikle şu: üç-dört adımı geçen ve iş açısından kritik akışlarda orchestration. Basit yan etkiler için, örneğin sipariş sonrası e-posta göndermek gibi, choreography.
Temporal veya Camunda gibi araçlar orchestration tarafında state saklama ve retry gibi sıkıcı ama zor kısımları üstleniyor. Küçük bir saga için ise bir state tablosu ve outbox çoğu zaman yeterli.
Telafi adımları da başarısız olabilir
Ödeme iadesi çağrısı timeout aldı.
Ne yapacağız?
Telafi adımları idempotent ve tekrar denenebilir olmalıdır. Aynı iade isteği iki kez gelirse iki kez iade yapılmamalıdır.
Bazı durumlarda telafi hiçbir zaman otomatik olarak tamamlanamaz. Bu durumda saga’nın “manuel müdahale gerekiyor” gibi bir durumda durması ve operasyon ekibine görünür olması gerekir. Sessizce yarım kalan bir saga, en kötü sonuçtur.
Ara durumlar görünür
Saga çalışırken sistem tutarsız bir ara durumdadır.
Ödeme alınmış ama stok henüz ayrılmamış olabilir. Kullanıcı bu sırada sipariş sayfasını açarsa ne görmeli?
PENDING, CONFIRMED, CANCELLED gibi açık durumlar tanımlamak bu yüzden önemlidir. Kullanıcıya “siparişiniz onaylandı” mesajını saga tamamlanmadan göstermek, telafi durumunda geri alınması zor bir söz vermektir.
Mikroservislere geçerken en çok hafife alınan maliyetlerden biri budur.
Monolitte bir anotasyonla elde ettiğiniz tutarlılık, dağıtık sistemde açıkça tasarlanması gereken bir iş sürecine dönüşür.
