Bir kullanıcı yeni bir ürün ekliyor.

Kaydet butonuna basıyor.

201 Created cevabı geliyor ve uygulama ürün listesine yönlendiriyor.

Ürün listede yok.

Sayfayı yeniliyor. Şimdi var.

Kullanıcı açısından bu bir bug’dır. Sistem açısından ise tamamen beklenen bir davranış.

Neden ayırıyoruz?

CQRS, yazma ve okuma işlemleri için farklı modeller kullanmayı önerir.

Yazma tarafı iş kurallarını korur. Normalleştirilmiş, tutarlı, transaction’lı bir modeldir.

Okuma tarafı ise sorgulara göre şekillenir. Ekranda gösterilecek veri önceden birleştirilmiş, denormalize edilmiş halde durur. Belki ayrı bir veritabanındadır, belki Elasticsearch’tedir.

Bunun mantıklı olduğu durumlar var. Okuma trafiği yazmanın yüz katıysa. Listeleme ekranı on tabloyu join etmek zorundaysa. Arama ve filtreleme ihtiyaçları ilişkisel modelin verimli karşılayamayacağı kadar karmaşıksa.

Ama iki model asenkron olarak senkronize ediliyorsa, aralarında her zaman bir gecikme olacaktır.

Gecikme sıfır değildir

Yazma modeli güncellenir. Event üretilir. Kuyruğa gider. Projection onu işler. Okuma modeli güncellenir.

Normal şartlarda bu birkaç yüz milisaniye sürer.

Ama projection servisi yeniden başlıyorsa, kuyrukta birikme varsa veya Elasticsearch indexing yavaşladıysa bu süre saniyelere, hatta dakikalara çıkabilir.

Eventual consistency “eninde sonunda tutarlı olacak” der. Ne zaman olacağı konusunda bir söz vermez.

Read-your-writes

Kullanıcıların çoğu başkasının yaptığı değişikliği birkaç saniye geç görmeyi önemsemez.

Kendi yaptığı değişikliği görememek ise güven kırar. Kullanıcı kaydın kaydedilmediğini düşünür ve tekrar ekler. Şimdi iki tane aynı ürün vardır.

Bu yüzden pratikte en önemli garanti read-your-writes’tır: kullanıcı en azından kendi yazdığını hemen görebilmeli.

Bunu sağlamanın birkaç yolu var.

Cevapta veriyi döndürmek

En basit çözüm, komutun cevabında oluşturulan veriyi döndürmektir. Frontend bu veriyi listeye kendisi ekler.

POST /products
→ 201 { "id": 981, "name": "...", ... }

Okuma modeline hiç gidilmez. Çoğu senaryo için bu yeterlidir ve en az karmaşıklığı getirir.

Version beklemek

Yazma işlemi bir version veya event pozisyonu döndürür:

→ 201 { "id": 981, "version": 15524 }

Client bir sonraki okumada bu değeri gönderir. Okuma tarafı, projection en az bu pozisyona gelene kadar kısa bir süre bekler veya client’a henüz hazır olmadığını söyler.

Daha doğru ama daha karmaşık bir yöntem.

Yazma modelinden okumak

Kullanıcının az önce değiştirdiği kayıt için okuma geçici olarak yazma modelinden yapılabilir. Örneğin son birkaç saniye içinde yazma yapmış bir oturum için detay sayfası doğrudan ana veritabanından okunur.

Bu yaklaşım veritabanı read replica’larında da sık kullanılır. Kullanıcının kendi yazdığı veriyi replica yerine primary’den okumak, replication lag’in görünür etkisini ortadan kaldırır.

Her yerde CQRS gerekmez

CQRS genellikle sistemin bütününe uygulanacak bir mimari gibi anlatılır.

Oysa çoğu zaman sadece belirli bir bölüme ihtiyaç duyar. Ürün arama ekranı ayrı bir okuma modelinden beslenebilirken, kullanıcı profili ve ayarları klasik bir CRUD olarak kalabilir.

Ayrıca CQRS her zaman ayrı veritabanı veya asenkron senkronizasyon gerektirmez. Aynı veritabanı içinde komutlar için entity, sorgular için ayrı DTO projection’ları ve view’lar kullanmak da CQRS’in bir uygulamasıdır. Üstelik eventual consistency problemi hiç oluşmaz.

Okuma ve yazmayı ayırmak bir ölçeklenme kararıdır.

Bu kararla birlikte tutarlılık ile ilgili bir kullanıcı deneyimi kararı da veriyorsunuz. İkincisini unutmamak gerekiyor.