Bir faturalama sisteminde fatura numaraları şöyle üretiliyor:

CREATE SEQUENCE invoice_seq;
INSERT INTO invoices (number, ...) VALUES (nextval('invoice_seq'), ...);

Basit ve hızlı.

Bir gün mali müşavir arıyor: “1042 numaralı fatura nerede?”

Sistemde 1041 ve 1043 var. 1042 hiç oluşturulmamış.

Sequence’lar boşluk bırakır

Veritabanı sequence’ları performans için tasarlanmıştır, ardışıklık için değil.

nextval() çağrıldığında değer hemen artar ve bu artış transaction’a bağlı değildir. Transaction rollback olursa, alınan numara geri verilmez.

Fatura oluşturma sırasında bir validation hatası, bir timeout veya bir deadlock, kullanılmamış bir numara bırakır.

Ayrıca sequence’lar performans için önbellek kullanabilir. Veritabanı yeniden başladığında önbellekteki kullanılmamış değerler kaybolur. Bu da boşluk demek.

Çoğu kullanım için bu boşluklar önemsizdir. Bir siparişin ID’sinin 1042 yerine 1043 olması kimseyi rahatsız etmez.

Ama faturalar, makbuzlar ve bazı resmi belgeler için ardışık numaralandırma yasal bir gereklilik olabilir. Kayıp bir numara, silinmiş bir fatura şüphesi doğurur.

Sayaç tablosu

Boşluksuz numaralandırma için numara, faturanın kendisiyle aynı transaction içinde ve kilitli bir şekilde üretilmeli:

CREATE TABLE invoice_counters (
  series  text PRIMARY KEY,
  last_no bigint NOT NULL
);
BEGIN;
UPDATE invoice_counters
SET last_no = last_no + 1
WHERE series = '2026-A'
RETURNING last_no;

INSERT INTO invoices (series, number, ...) VALUES ('2026-A', :no, ...);
COMMIT;

UPDATE sayaç satırını kilitler. Transaction rollback olursa sayaç da geri alınır. Numara boşa gitmez.

Bedeli: seri hale gelen işlem

Bu yaklaşımın bir maliyeti var. Aynı seriden fatura oluşturan bütün transaction’lar, sayaç satırı için sıraya girer.

Bir transaction faturayı oluştururken 2 saniye sürüyorsa, diğerleri o 2 saniye boyunca bekler. Saniyede yüzlerce fatura kesilen bir sistemde bu darboğaz olur.

Bu yüzden numara alındıktan sonra transaction’ın mümkün olduğunca kısa sürmesi önemli. Dış servis çağrıları, PDF üretimi ve e-posta gönderimi transaction’ın dışında, commit’ten sonra yapılmalı.

Numara alma işlemini transaction’ın en sonuna koymak da kilit süresini kısaltır. Bütün doğrulamalar ve hesaplamalar yapıldıktan sonra, commit’ten hemen önce numara alınır.

Birden fazla seri

Kilit çekişmesini azaltmanın bir yolu, numaralandırmayı serilere bölmektir. Her şube, her kasa veya her belge tipi kendi serisine sahip olabilir.

2026-IST-000184
2026-ANK-000092

Her seri kendi sayacına sahip olduğu için, farklı serilerdeki işlemler birbirini beklemez. Hangi serilemenin kabul edilebilir olduğu ise yine muhasebe ve mevzuat tarafıyla birlikte belirlenmeli.

Numara ne zaman verilmeli?

Bir başka yaklaşım, numarayı belgenin oluşturulduğu anda değil, kesinleştiği anda vermek.

Fatura taslak olarak oluşturulur, kendi iç ID’sine sahiptir ama fatura numarası yoktur. Onaylandığında veya resmi sisteme gönderildiğinde numara atanır.

Taslaklar iptal edilebilir, silinebilir. Numaralar sadece gerçekten kesilmiş faturalara verilir. Boşluk ihtimali en aza iner.

İptal edilen faturalar ise silinmez. Numarasıyla birlikte iptal durumuna geçer. Numara serisi kesintisiz kalır.

Teknik olarak basit görünen bir numara alanı, arkasında yasal bir gereklilik taşıyabilir.

Hangisi olduğunu bilmeden sequence kullanmak, boşlukları ancak bir denetimde fark etmenize neden olabilir.