Bir admin paneli düşünün.
Ahmet bir ürünün fiyatını güncellemek için düzenleme ekranını açıyor.
Aynı anda Zeynep de aynı ürünün açıklamasını düzeltmek için ekranı açıyor.
Ahmet fiyatı değiştirip kaydediyor.
İki dakika sonra Zeynep açıklamayı düzeltip kaydediyor.
Zeynep’in ekranındaki form eski fiyatı içerdiği için, kaydettiği anda Ahmet’in fiyat değişikliği sessizce geri alınıyor.
Hata yok. Exception yok. Log yok.
Sadece kaybolmuş bir değişiklik var.
Lost update
Bu probleme lost update deniyor ve veritabanı transaction’ları tek başına bunu engellemiyor.
Çünkü iki işlem aynı transaction içinde değil. Okuma ile yazma arasında kullanıcının formu doldurduğu dakikalar var. Hiçbir transaction bu kadar uzun süre açık tutulmamalı.
Problem veritabanı seviyesinde değil, uygulama seviyesinde çözülmeli.
Version kolonu
Optimistic locking’in fikri basit: kaydı okurken bir version değeri al, yazarken o version’ın hâlâ geçerli olduğunu kontrol et.
UPDATE products
SET price = 1299,
version = version + 1
WHERE id = 42
AND version = 7;
Etkilenen satır sayısı 1 ise güncelleme başarılıdır.
0 ise, kayıt bu arada başka biri tarafından değiştirilmiş demektir.
JPA tarafında bu davranış tek anotasyonla gelir:
@Version
private Long version;
Hibernate çakışma durumunda OptimisticLockException fırlatır.
Burada önemli bir detay var: version değeri client’a kadar gitmeli ve geri gelmelidir. Form açılırken okunan version, kayıt isteğiyle birlikte gönderilmezse kontrol anlamsızlaşır. Backend kaydı yeniden okur, en güncel version’ı alır ve çakışma hiç tespit edilmez.
REST API’lerde bunun standart yolu ETag ve If-Match header’larıdır:
GET /products/42
ETag: "7"
PUT /products/42
If-Match: "7"
Version uyuşmazsa sunucu 412 Precondition Failed döner.
Çakışma olunca ne yapılacak?
Exception yakalamak işin kolay kısmı.
Kullanıcıya ne söyleneceği daha zor bir soru.
“Bir hata oluştu” mesajı yanlıştır. Kullanıcı yeniden dener ve bu sefer başarılı olur, yani Ahmet’in değişikliğini yine ezer.
Daha iyi bir deneyim, kaydın başkası tarafından değiştirildiğini söylemek ve güncel hali göstermektir. Bazı uygulamalar alan bazında birleştirme yapabilir: Zeynep sadece açıklamayı değiştirdiyse ve Ahmet sadece fiyatı, ikisi de korunabilir.
Pessimistic locking ne zaman?
Alternatif yaklaşım kaydı okurken kilitlemektir:
SELECT * FROM accounts
WHERE id = 42
FOR UPDATE;
Transaction bitene kadar başka kimse bu satırı değiştiremez.
Kısa süren ve çakışmanın sık olduğu işlemler için mantıklıdır. Bir bakiye düşme işlemi, stok azaltma veya sıra numarası üretme gibi.
Kullanıcı etkileşimi içeren uzun süreli işlemler için ise uygun değildir. Ekranı açık bırakıp öğle yemeğine çıkan bir kullanıcının kaydı saatlerce kilitlemesini istemeyiz.
Kabaca şöyle düşünüyorum: çakışma nadirse ve okuma ile yazma arasında insan varsa optimistic. Çakışma sıksa ve işlem milisaniyeler sürüyorsa pessimistic.
Atomik güncelleme bazen yeterli
Her eşzamanlılık problemi için lock gerekmez.
Stok azaltmak için önce okuyup sonra yazmak yerine:
UPDATE products
SET stock = stock - 1
WHERE id = 42
AND stock > 0;
Tek bir atomik sorgu hem kontrolü hem güncellemeyi yapar. Etkilenen satır sayısı sıfırsa stok kalmamıştır.
Okuma ile yazma arasına iş mantığı girmediği sürece bu yaklaşım hem en basit hem de en hızlı olanıdır.
Lost update problemi testlerde neredeyse hiç ortaya çıkmaz.
Production’da ise genellikle bir müşteri “değişikliğim kayboldu” dediğinde fark edilir. O noktada log’larda da hiçbir iz bulunmaz.
